Anonim Halk Şiiri: Halkın içinde ortaklaşa bir şekilde oluşturulan anonim ürünleri
içeren edebiyattır. Bu edebiyatta mâni, türkü, bilmece, ninni, ağıt gibi kimin tarafından
oluşturulduğu bilinmeyen ürünler yer alır. Bu ürünleri ortaya koyan birileri mutlaka vardır. Zamanla bu ürünlerin sahipleri unutulmuştur ve ürünler halkın ortak malı olmuştur.

Mâni, anonim Türk halk edebiyatının tek dörtlükten oluşan nazım şeklidir. Mâniler ezgiyle söylenir. Konusu daha çok aşk olan mânilerde ayrılık, öğüt, eleştiri, ölüm gibi konuların da işlendiği görülür. Mânilerin uyak düzeni (aaxa) şeklindedir. Mânide ilk iki
dize konuyla ilgisi olmayan doldurma dizelerdir. Bu söyleyene kolaylık sağlamak içindir.
Temel duygu son dizede ortaya çıkar. Mâniler, birinci dizelerindeki hece sayısının eksik
olması dize sayısı ve uyaklarının cinaslı olmasına göre adlar alır.



Düz mâni, dört dizeli, yedi heceli ve “aaxa” şeklinde uyak düzeni olan mânilerdir.
Gidene bak gidene
Güller sarmış dikene
Mevlâ sabırlar versin
Gizli sevda çekene

Cinaslı-Kesik mâni, yaygın olarak dört-beş dizeden oluşan, ilk dizesi yedi heceden
daha az ve cinaslı uyakların kullanıldığı mânilere “cinaslı mâni” ya da “kesik mâni” adı
verilir.
Karadan
Yârim gider gemiyle
Ben giderim karadan
Ciğerim göz göz oldu
Görünmüyor karadan
Hak beni ayırmasın
Kaşı gözü karadan



Yedekli mâni, dört veya beşten fazla dizeyle kurulan mânilere “yedekli mâni” veya
“artık mâni” denir. Yedekli mânilerde cinas kullanılmaz.
Derdim var beller gibi
Söylemem eller gibi
Kalbimin hüzünü var
Yıkılmış eller gibi
Gözlerimden yaş akar
Bulanmış seller gibi

Türkü, ezgiyle söylenen anonim halk edebiyatı nazım şeklidir. Türkülerin çoğu halkın sözlü geleneğinde doğup gelişir fakat âşık şiirleri gibi düzenleyicisi belli olan türküler
de vardır. Türkü Anadolu’nun bazı yerlerinde “yır” adıyla da anılır. Türkülerde genellikle
aşk, ayrılık, özlem, gurbet, ölüm gibi lirik konular işlenir. Türkü halk edebiyatının en
zengin alanıdır.

Türkü bentleri yapı ve sözleri bakımından iki bölümden oluşur. Birinci bölüm türkünün asıl sözlerinin olduğu bölümdür ki bent adı verilir. İkinci bölüm ise her bendin
sonunda yinelenen nakarattır. Bu bölüme bağlama ya da kavuştak denir. Bentler ve kavuştaklar kendi aralarında uyaklanırlar. Türküler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir.
Genellikle yedili, sekizli ve on birli hece kalıpları kullanılır.





Yorum Gönder


Benzer Yazılar


Bir olay ya da olgu üzerine edinilen bilgiye haber, […]

ciz

HİSARCILAR (1950-1980) Çınaraltı dergisinde yazdıklarıyla Garip akımına karşı tepkilerini […]

ciz

2018-2019 eğitim-öğretim yılı Türk Dili ve Edebiyatı 10. sınıf […]

ciz

Birleşik Zamanlı Fiiller Fiilin birden fazla kip eki almasıyla […]

ciz