Özne: Cümlede yüklemin bildirdiği işi, hareketi yapan ya da oluş içinde bulunan ögeye özne denir. Ancak her cümlede bulunmak zorunda değildir. Gerçek (açık, gizli),
sözde, ortak, pekiştirilmiş özne diye türleri vardır. Cümlede özneyi bulmak için yükleme “kim, ne” soruları sorulur. Yüklemi isim olan cümlelerde ise “olan kim, olan ne”
soruları sorulur.
Örnek: Öğrenciler teneffüste top oynuyordu.
özne
Top oynayan kim? (öğrenciler)
Elmalar ağaçtan düşüyor.
Düşen ne? (Elmalar)

1. Gerçek özne: Yüklemin bildirdiği işi, hareketi bizzat kendisi yapan özneye gerçek
özne denir. Cümlede açık ya da gizli olarak yer alabilir. Açık özne cümlede açık olarak
gösterilir. Gizli özne, cümlede doğrudan verilmez ancak yüklem taşıdığı eklerden anlaşılır.



Örnek: Olay yerine polisler anında geldi.
özne (gerçek-açık)
Kim geldi? (polisler)
• Dolapta birkaç tane portakal vardı.
özne (gerçek-açık)
Var olan ne? (Birkaç tane portakal)
• Babasının elinden sımsıkı tuttu.
Tutan kim? (o, gerçek-gizli)

2. Sözde özne: Yüklemi edilgen çatılı cümlelerde özne görevini üstlenen nesneye sözde
özne denir.
Örnek: Yeni alınan ev, köşe bucak temizlendi.
“Temizlenen ne?” sorusunun cevabı “yeni alınan ev” kelime grubudur. “Yeni alınan
ev” cümlede işi yapan değil aslında yapılan işten etkilenen ögedir. Ancak yükleme sorulan
soruya cevap verdiği için özne olarak alınır.



3. Ortak özne: Birden çok yüklemin bağlandığı özneye ortak özne denir. Ortak özne,
sıralı ve bağlı cümlelerde bulunur.
Örnek: “Mustafa; olayı duymuş, hemen yola çıkmıştı.” Bu sıralı cümlede iki yüklem
(duymuş, yola çıkmış) vardır. Bu yüklemlerin öznesi (Mustafa) ise ortaktır.


“Okunan her kitap ruhu aydınlatır ve geleceğe ışık tutar.” Bu bağlı cümlede iki yüklem (aydınlatır, ışık tutar) vardır. Bu yüklemlerin öznesi (kitap) ise ortaktır.




Yorum Gönder


Benzer Yazılar


Dilin Kullanımdan Doğan Türleri Bir dilin kullanımında, bölgesel ve […]

ciz

Zarflar (Belirteçler) Fiilleri, fiilimsileri, sıfatları ve kendi türünden kelimeleri […]

ciz

9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı konularından biri olan […]

ciz

11. Sınıf Dil ve Anlatım dersi 2014-2015 Eğitim-Öğretim yılı […]

ciz