|
TÜRK EDEBİYATININ DEVİRLERİ
1) İSLAMİYETTEN ÖNCEKİ TÜRK EDEBİYATI
a) Sözlü Edebiyat
b) Yazılı Edebiyat
2) İSLAMİYETİN KABULÜNDEN SONRAKİ TÜRK EDEBİYATI
a) Divan Edebiyatı
b) Halk Edebiyatı
* Anonim Türk Halk Edebiyatı
* Dini –Tasavvufi Türk Halk Edebiyatı
* Âşık Tarzı Türk Halk Edebiyatı
3 ) BATI TESİRİNDEKİ TÜRK EDEBİYATI
a. Tanzimat Edebiyatı
b. Servet-i Fünun Edebiyatı
c. Fecr-i Ati Edebiyatı
d. Milli Edebiyat
e. Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı
f. Beş Hececiler
g. Yedi Meşaleciler
h. Garipçiler( Birinci Yeniciler)
i. Maviciler
j. İkinci Yeniciler
k. Günümüz Türk Edebiyatı
1 ) İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK EDEBİYATI
Bilinmeyen bir tarihte başlamıştır. İslamiyet'in kabulüne kadar devam
ede gelmiştir. Atlı- göçebe kültürünün izlerini taşımaktadır. Ölüm,
yiğitlik, savaş, aşk konuları en çok işlenen konular olarak göze
çarpmaktadır. İki koldan gelişmiştir.
a) SÖZLÜ EDEBİYAT
Şaman , kam baksı ozan adı verilen sanatçılar tarafından icra
edilmiştir. Bu sanatçılar "kopuz"adı verilen bir saz aleti
kullanırlardı. Doğuşu her ne kadar dini törenlere dayansa da zamanla din
dışı konular da gelişmiştir.
* Hece ölçüsü kullanılmıştır.
* Aşk doğa ölüm konuları sık işlenmiştir.
* Anomin özellik taşımaktadır.
* Yarım kafiye kullanılmıştır.
* Koşuk , sav, sagu ,destan başlıca ürünleri sayılır.
KOŞUK
Kopuz eşliğinde "sığır" denilen sürek avlarında söylenen lirik
şiirlerdir. Günümüzdeki "koşma"ların ilk versiyonu sayılırlar. Kafiye
şeması "aaab,cccb,dddb"şeklindedir.
SAGU
Yuğ adı verilen ölü törenlerinde ölümün acısının hafifletmek amacıyla
söylenen günümüz "ağıt"larının ilk versiyonuna denir. Hece ölçüsünün
7'li-8'li parçaları sıkça kullanılmıştır.
UYARI: Bilinen en eski sagu :"Alp er Tunga"sagusudur.
SAV
Atasözü demektir. Atasözlerimiz ilk defa "Divan-ı Lugati't
Türk"kitabında bir araya getirilmiştir.
DESTAN
Toplumu derinden etkileyen savaş, kıtlık, afet vb. olayların
olağanüstülüklerle bezendirilerek anlatıldığı manzum (bazen nazım- nesir
karışık)uzun hikâyelere denir.
Destanlar "Doğal-Yapay"olmak üzere ikiye ayrılır.
1) DOĞAL DESTANLAR
Gerçekte var olan herhangi bir olayın milletin dilinde yüzyıllar süren
bir anlatımdan sonra bir ozan tarafından kaleme alınması sonucu oluşan
destanlara denir.
Dünyadaki en önemli doğal destanlar
Kalevala ……………….. FİNLANDİYA
Mahabharata …………… HİNT
Ramayana …………… HİNT
Şant do Rölant………… FRANSIZ
Nibelungen……………… ALMAN
İgor ……………………… RUS
Beovful ……………….. İNGİLİZ
İliada ………………… YUNAN
Odyssa ………………. YUNAN
Şehname ………………İRAN
Gılgameş………………..SÜMER
Oğuz Kağan ……………TÜRK
Ergenekon ………………TÜRK
Manas …………………. KIRGIZ
2) YAPAY DESTANLAR
Herhangi bir olaydan yola çıkarak bir ozanın destan kurallarına riayet
edip oluşturduğu şiirlere denir.
Yapay Destanlar:
Kaybolmuş Cennet ( Milton)
Kurtarılmış Kudüs ( Tasso)
İlahi Komedya (Dante)
Üç Şehitler Destanı ( F. Hüsnü Dağlarca)
Çanakkale Şehitlerine (M. Akif)
TÜRK DESTANLARININ ÖZELLİKLERİ
* Çoğunlukla manzumdurlar (şiir şeklinde)
* Anonimdirler
* Oluştukları dönemlerin özelliklerini taşımaktadırlar.
* Olağanüstü özellikleri çokça bulunmaktadır.
* Çok sonra yazıya geçirilmişlerdir.
BAŞLICA TÜRK DESTANLARI
SAKA TÜRKLERİNİN DESTANLARI
* Alp Er Tunga Destanı: Türk-İran savaşlarıyla Alp Er
Tunga'nın yiğitliklerinin anlatıldığı destanlardır.
* Şu Destanı: İskender ile Türkler arasındaki
savaşların ve Hükümdar Şu'nun destanıdır.
HUN TÜRKLERİNİN DESTANLARI
* Oğuz Kağan Destanı: Hun Hükümdarı Mete'nin yiğitliklerini, ülkesini
genişletip oğulları arasında nasıl bölüştürdüğünü anlatan destandır.
GÖKTÜRK DESTANI
* Bozkurt Destanı: Savaşta yaralanan bir Türk'ün, dişi
bir kurt tarafından kurtarılmasını, korunmasını ve Türklerin sözü edilen
kurtla bu Türk'ten çoğaldığı anlatılır.
* Ergenekon Destanı: Bir yenilgi sonunda Ergenekon'a
çekilen Türklerin orada çoğalıp, bir demir dağı erittikten sonra
öçlerini alışlarını anlatan destandır.
UYGUR TÜRKLERİNİN DESTANLARI
*Türeyiş Destanı: Uygur hakanının, üç kızını
insanoğluyla evlendirmeyi uygun bulmayarak tanrıya, kızlarıyla evlenmesi
ve Uygur Türklerinin bu evlenmeden çoğaldığı anlatılır.
* Göç Destanı: Türklerin, Kutsal taşı Çinlilere
vermeleri üzerine, tanrı tarafından cezalandırılmaları kuraklığın
başlaması nedeniyle de göç etmeleri anlatılır.
B ) YAZILI EDEBİYAT
Türklerin GÖKTÜRK alfabesini kullanmasıyla başlayan dönemdir. Daha
eskilere ait maalesef herhangi bir eserimiz yoktur. Tarihi bilinen en
eski yazıtımız(mezar taşı): Çoyren (687–692)dir.
Tarihimizin ve dilimizin ilk en önemli belgeleri Göktürk Yazıtlar(Orhun
Kitabeleri)dir.
*Doğu Göktürklerine aittirler.
*720,732,735 yıllarında dikilmişlerdir.
*Vezir Tonyukuk, Bilge Kağan, Kültigin adına dikilmişlerdir.
*Yollug Tigin adlı bir yazara yazdırmıştır.
*Öz Türkçe ile yazılmıştır.
Hakanlar Göktürkleri nasıl birleştirdiklerini, devleti nasıl idare
ettiklerini, gelecek kuşakların ne yapmalarını anlatan bir nutuk
(söylev)tur.
* Aslında birer mezar taşı olarak tasarlanmışlardır.
* Taşların üç tarafı Göktürk alfabesiyle bir tarafı da Çince
yazılmıştır.
* Eserler şu an MOĞALİSTAN sınırları içindedir.
* 1900' lü yılların başında Strahlanberk tarafından bulunmuş,
Danimarkalı Thamson tarafından okunmuşlardır.
|