Efsane; kişi, yer ve olayları konu alan, ,inandırıcılık özelliğine sahip olmakla birlikte,
olağanüstülüklere yer veren, kaynaklarını genellikle geçmişten alan kısa ve anonim anlatılardır. Hayalî hikâye ve söylence olarak da tanımlanır. Efsanelerdeki temel amaçlardan
önemlisi toplumsal değerlerin yaşatılmaya çalışılmasıdır. Bu değerler, daha çok örnek tipler aracılığıyla devam ettirilmiştir. Bu bakımdan toplum hayatında olumlu davranışları ile
etkili olan toplumlara yön veren tiplerin davranış ve hareketleri, efsanelere konu olabilir.
Halk kültürünün değerli verimlerinden olan efsanelerin ayrıca, gelenek ve görenekleri
korumak, insanlara ders vermek, kişilere ve yerlere saygınlık kazandırmak gibi toplum
yaşamında önemli işlevleri vardır. Bir diğer özelliği ise efsanelere halkın inanmasıdır. Bu
yönüyle efsaneler masallardan ayrılır. Efsanelerin konuşma diline dayalı düz bir anlatımı
vardır.



Efsane türü 19. yy. ın başlarından itibaren Avrupa’da ilgi görmeye başlamıştır. Efsane
konusunda önemli çalışmayı Grimm Kardeşler yapmıştır. Türk edebiyatında ise Pertev
Naili Boratav, Saim Sakaoğlu, Şerif Aktaş, Metin Ergun’un çalışmaları bulunmaktadır.
Türk efsanelerini; dünyanın yaratılışı ve sonu ile ilgili efsaneler, tarihî efsaneler, tabiatüstü şahıslar ve varlıklar üzerine efsaneler, dinî efsaneler gibi sınıflandırmak mümkündür.
Dinî nitelikteki efsanelere menkıbe adı verilir.
Efsaneler oluşurken mitolojik kökler, tarihî kökler, dinî kökler, hayalî ve fantastik
köklerden beslenir. Anadolu kaynaklı efsanelerin hemen hemen hepsi yaşanmış olayları
yansıtır ve yaşamış kişileri konu alır.


Anadolu kaynaklı efsanelere örnekler:
Truva Atı (Çanakkale)
Sümela Manastırı efsanesi (Trabzon)
Kız Kulesi efsanesi (İstanbul)
Balıklı Göl efsanesi (Urfa)
Gelin Kayası, Yusufçuk Kuşu, Çoban Çeşmesi gibi birçok efsane günümüzde halk
arasında hâlâ söylenen efsanelerdir.
Okuduğunuz metin, Saim Sakaoğlu’nun “101 Türk Efsanesi” adlı kitabından alınmış,
Sivas-yıldızeli ilçesinin büyük Akveren köyüne ait bir efsanedir. Gelinin taşa dönüşmesinin anlatıldığı bu efsanenin ana motifini; gelin kaynana ilişkisi, gelinin kaynana karşısındaki duruşu oluşturur.




Yorum Gönder


Benzer Yazılar


Deneme Herhangi bir konu üzerinde, yazarın kesin yargılara varmadan […]

ciz

Cumhuriyet Dönemi’nde Roman (1950-1980) 1950-1980 arasında roman türü farklı […]

ciz

2015-2016 Eğitim-Öğretim Yılı seçmeli Diksiyon ve Hitabet dersi yıllık […]

ciz

2015-2016 Eğitim-Öğretim Yılı sene başı Türk Dili ve Edebiyatı […]

ciz