Tanpınar’ın gazete ve dergilerdeki yazılarının derlenmesinden oluşan “Yaşadığım
Gibi” adlı kitap yedi bölüm hâlinde düzenlenmiştir. Tanpınar, deneme türündeki bu yazılarında Türk kültürü, medeniyeti, edebiyatı ve sanatını hakkındaki düşüncelerini ve görüşlerini ortaya koymuştur.
Deneme metinlerinde anlatıcı yazarın kendisidir. Deneme yazarı, kendini gizleme
kaygısı taşımaz. Çünkü yazar metinlerde kendi duygularını, düşünce, gözlem ve değerlendirmelerini aktarır. “Ben” anlatımının yoğun olduğu paylaşıma dayalı ve bilginin ön
planda olduğu deneme metinlerinde anlatıcı, birinci teklik kişidir. Denemeler ele alınan
konuya yaklaşımları bakımından ikiye ayrılır: izlenimsel deneme ve eleştirel deneme.



İzlenimsel (klasik) denemenin temsilcisi aynı zamanda bu türün kurucusu Fransız
yazar Montaigne’dir. Bu tür denemelerde yazar kendi benini merkeze alır. Ancak izlenimlerinden hareketle anlattığı konular tüm insanlığı ilgilendiren evrensel boyutları olan
konulardır. Türk edebiyatında Ahmet Haşim’in ve Nurullah Ataç’ın denemeleri bu tarz
denemeye örnek gösterilebilir. Deneme türünün diğer bir çeşidi ise eleştirel denemedir.
Dünya edebiyatında bu türün en önemli temsilcisi olarak İngiliz yazar, François Bacon
(Franços Bekın) kabul edilir. Eleştirel denemede de öznellik ağır basmasına rağmen yazar,
ele aldığı konu karşısında eleştirel bir tutum sergiler. İzlenimsel denemelerden farklı olarak bireysel de olsa birtakım yargılamalara ulaşır. Bu yargılamalar tam anlamıyla nesnel
bir nitelik taşımaz. Felsefe, edebiyat ve sanatla ilgili denemeler genellikle bu türden denemelerdir. Günümüzdeki denemeler daha çok eleştirel türden olanlardır. Nurullah Çetin
Türk edebiyatında denemeleri konu bakımından şu şekilde tasnif eder: sanat ve edebiyat
konulu denemeler, tarihî denemeler, dil konulu denemeler, felsefe konulu denemeler, şehir konulu denemeler, sosyal ve siyasi konulu denemeler, din konulu denemeler, psikoloji
konulu denemeler, kadın konulu denemeler, karışık konulu denemeler.




Yorum Gönder


Benzer Yazılar


Servet-i Fünun (Edebiyat-ı Cedide): Recaizade Mahmut Ekrem’in önderliğinde Servet-i […]

ciz

İlk yetkin örnekleri Eski Yunan’da görülen tiyatro, yüzyıllar içinde […]

ciz

2013-2014 Eğitim-Öğretim Yılı iş günü takvimi…

ciz

Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yenilenen Ortaöğretim Türk Dili ve […]

ciz