Yapısına Göre Fiiller (Eylemler)

Türkçede fiiller yapılarına göre üçe ayrılır:
1. Basit Fiil
Yalın hâldeki (kök) ya da sadece fiil çekim eki almış fiillere denir. Kök, fiilin bölünemeyen en küçük anlamlı parçasıdır.
Örnek:
• Sait Faik’in Semaver hikâyesini bundan yıllar önce ilk kez bir dergide okudum. (Basit
fiil)
• Saat 07.30’da doçentler, hemşireler ve öğrencilerle hastaları dolaşmaya çıkarlar. (Basit
fiil)

2. Türemiş Fiil
İsim ya da fiil kök ve gövdelerinden yapım ekleri ile türetilmiş fiil denir. En az bir tane
yapım eki almış fiillere denir.
Örnek:
• Yazarın içinde öykü, ilkin bir ses olarak başlar. (Türemiş fiil)
• Saat 05.30 günün ilk ışıkları etrafa yayılıyor. (Türemiş fiil)



3. Birleşik Fiil
İki ya da daha fazla kelimeden oluşan fiillere birleşik fiil denir. Birleşik fiiller yapılış
şekillerine göre üçe ayrılır:
a. Anlamca kaynaşmış birleşik fiiller
b. Yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller
c. Kurallı birleşik fiiller

a. Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller
Gerçek anlamından uzaklaşmış isim cinsinden bir kelimeyle bir fiilin kalıplaşmasıyla
oluşan fiillerdir. Bu tür birleşik fiillerde kelimelerin biri ya da hepsi gerçek anlamından
uzaklaşmış olabilir. Anlamca kaynaşmış birleşik fiiller, birer deyimdir.
Örnek:
• Onu ilk gördüğümde birden ona kanım kaynadı. (Anlamca kaynaşmış)
• Her sözümden bir mana çıkarıyordu. (Anlamca kaynaşmış)
Uyarı: Deyimlerin hepsi anlamca kaynaşmış birleşik fiil olmaz: eli uzun, kapısı
açık….…

b. Yardımcı Fiille Kurulan Birleşik Fiiller
İsim soylu bir kelime ile bir yardımcı fiilden oluşan birleşik fiillerdir.
İsim + Yardımcı Fiil
(et-, ol-, buyur-, eyle-, kıl)
Yardım et- Yardım et Memnun ol- Memnun ol Ferman buyur- Ferman buyur Niyaz eyle- Niyaz eyle Yetkili kıl- Yetkili kıl Yardımcı fiillerin genellikle tek başlarına anlamları yoktur. Anlamları birleştikleri
isim soylu kelimelerle ortaya çıkar. Ancak yardımcı fiil olarak kullanılan bu kelimeler
karşımıza bazen yardımcı fiil olarak değil, kendi başına bir fiil olarak çıkar. Bu tür kullanımlarında yapısına göre türü değişir.
Bu araba on para etmez.(Basit)
Yolda kalanlara yardım ettik. (Birleşik)
Uyarı: Yardımcı fiille kurulan birleşik fiillerde, birleşme sırasında ses düşmesi ya da
türemesi olursa bitişik; olmazsa ayrı yazılır: hisset-, kaybol-, fark et-…



c. Kurallı Birleşik Fiiller
Bir fiille kalıplaşmış bir fiilin birleşmesiyle oluşan birleşik fiillerdir. Burada ikinci fiil
kendi anlamından uzaklaşır. Bu birleşik fiiller, her zaman bitişik yazılır. Çeşitleri:
1. Yeterlilik kurallı birleşik fiili
2. Tezlik kurallı birleşik fiili
3. Yaklaşma kurallı birleşik fiili
4. Sürerlilik kurallı birleşik fiili

1. Yeterlilik Kurallı Birleşik Fiiller
Fiil kök veya gövdelerine -a, -e ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime “bilmek” fiiliyle
birleştirilir. Bu birleşik fiillerde bir işin yapılmasına gücü yetme, işi başarma, ihtimal ve
rica anlamları vardır.
• Bu kasaları kaldırabilir. (gücü yetme)
• Bu soruları çözebilirsin. (işi başarma)
• Bir gün gelebilirim. (ihtimal)
• Tuzu uzatabilir misin? (rica)



2. Tezlik Kurallı Birleşik Fiiller
Fiil kök ve gövdelerine -ı, -i, -u, -ü ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime “vermek” fiiliyle birleştirilir. Bu birleşik fiillerde aniden, birden, apansız, beklenmezlik, kolaylık, önemsemeyiş anlamları vardır:
Maç bitmeden geliverdi. (aniden)
Uyarı: Tezlik kurallı birleşik fiilin olumsuzu iki şekilde yapılabilir:
Geliverdi.
• Gelmeyiverdi.
• Gelivermedi.

3. Yaklaşma Kurallı Birleşik Fiiller
Fiil kök veya gövdelerine -a, -e ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime, “yazmak” fiiliyle
birleştirilir. Bu birleşik fiiller, fiilin gerçekleşmediğini ama bununla birlikte gerçekleşmesine az kaldığı anlamını karşılar.
Merdivenlerden düşeyazdım.

4. Sürerlilik Kurallı Birleşik Fiiller
Fiil kök veya gövdelerine -a, -e ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime “durmak, kalmak,
gelmek” fiilleriyle birleştirilir. Bu birleşik fiiller işin kesintiye uğramadan, sürekli yapıldığını, devam ettiğini bildirir. Fiilin başlaması ile bitmesi arasında belli bir süre geçtiğini
anlatır. Bu fiillerin olumsuzu yoktur.



• Uygulama bu şekilde süregelmiştir.
• Sessizce bekleyedurun.
• Kaza anında donakaldım.




Yorum Gönder


Benzer Yazılar


Telmih (Hatırlatma): Hemen herkesçe bilinen bir olaya veya kişiye […]

ciz

Ajans: Haber toplama, yayma ve üyelerine dağıtma işiyle uğraşan […]

ciz

Sıfat Tamlamaları Bir veya daha fazla sıfatın bir (veya […]

ciz

Tanpınar’ın gazete ve dergilerdeki yazılarının derlenmesinden oluşan “Yaşadığım Gibi” […]

ciz