1. ÖZNE-YÜKLEM UYUMSUZLUĞU

Özne-yüklem uyumsuzluğu kişi bakımından, tekillik-çoğulluk bakımından ve özne

eksikliği bakımından olmak üzere üç grupta incelenir.

A. Kişi Bakımından Uyumsuzluk
Özne birinci tekil, ikinci tekil veya üçüncü tekil (ben, sen, o) ise yüklem birinci çoğul
kişiye göre çekimlenmelidir.
Örnek: • Ben ve Onur burayı daha önce görmüştü. (görmüştük)
• Sen ve arkadaşların çok gayret etmelisin. (etmelisiniz)



B. Tekillik-Çoğulluk Bakımından Uyumsuzluk
Özne insan ve çoğul ise yüklem tekil ya da çoğul olabilir. Ancak insan dışındaki varlıkların (hayvan, bitki, kavramlar…) çoğul şekilleri özne olduğunda yüklem daima tekil
olur.
Örnek: • Çocuklar “Yaşasın!” diye bağırdı.
• Çocuklar bahçede oynamaktan mutlu oluyorlardı.
• Kuşlar ne güzel ötüyorlar. (ötüyor)

C. Özne Eksikliği Bakımından Uyumsuzluk
Yüklemdeki eyleme göre öznenin olmaması ya da bir öznenin birden fazla yükleme
bağlanması anlatım bozukluğuna yol açar. Bu durum daha çok sıralı ve bağlı cümlelerde
görülür.
Örnek: • Bir milletin dili hür olmadıkça ilerleyemez. (millet)
• Herkes onu seviyor, onu üzmüyordu. (hiç kimse)

2. Fiil ve Fiilimsilerdeki Çatı Uyuşmazlığı: Birleşik veya sıralı cümlelerde aynı özneyi
alan yüklemlerin her ikisi de etken veya her ikisi de edilgen olmalıdır; aksi takdirde
çatı uyuşmazlığı olur.
Örnek:• Kapının kilidi yapılıp öyle gidecekti. (Kapının kilidi yapılıp öyle gidilecekti.)
• Sorular çok dikkatli okuyarak çözülsün. (Sorular çok dikkatli okunarak çözülsün.)

3. Eklerle İlgili Yanlışlar: Cümlede eklerin eksik ya da fazla kullanılması anlatım bozukluğuna yol açar.
Örnek: • Biz gezmesini seven bir aileyiz. (gezmeyi)
• Çocuklarla bu yaştan ilgilenmek gerekiyor. (yaşta)



4. Öge Eksikliği:
Örnek: • Okul inşaatı tamamlandı, önümüzdeki yıl faaliyete geçecek. (Faaliyete geçecek olan ne? Cevap yok)
• Cezvenin kulpu kırıldı, artık kullanılmaz.
• Avukatlık stajı iki ay sonra bitti, işe başladı.

A. Nesne Eksikliği: Sıralı ve bağlı cümlelerde ortak kullanılan nesnenin cümlelerden
birine uymamasıdır.
Örnek: • Düğün merasimleri beni çok sıkar, o yüzden sevmem. (kalabalıkları)
• Dışarıda eğlence başladı ama biz izleyemeyeceğiz. (eğlenceyi)

B. Dolaylı Tümleç Eksikliği: Sıralı ve bağlı cümlelerde ortak kullanılan dolaylı tümleç,
cümlelerden birine uymaz. Bu durumda cümlelerden birine dolaylı tümleç eklenmelidir.
Örnek: • Çekmeceyi açıp saatini aldı. (çekmeceden)
• Gençleri seviyor ve güveniyoruz. (onlara)
• Masayı ıslak bezle sildi, elindekini yerleştirdi. (masaya)

C. Zarf (Edat) Tümleci Eksikliği: Sıralı ve bağlı cümlelerde ortak kullanılan zarf tümleci olacak ifadelerin eklenmesi gereklidir.
Örnek: • İngilizler biraz soğuk insanlar ama yine de iyi anlaşıyoruz. (onlarla)
• Bir daha seni görmek ve karşılaşmak istemiyor. (seninle)
• Arabasını çok sever, her yere giderdi. (onunla)



Ç. Yüklem Eksikliği: Sıralı ve bağlı cümlelerde iki cümlenin bir yükleme bağlanması
sonucu anlatım bozukluğu meydana gelir. Yüklem eksikliği, bazen ikinci bir eylemin
kullanılmaması ya da ek eylemin ortak kullanılması ile oluşur.
Örnek: • Arkadaşım işine, ben de evime gittim.
• Salonumuz küçük, mutfağımız da aydınlık değildi.
• Çay, ekmek ve peynirin dışında bir şey yemiyordu.

5. Tamlama Yanlışları: Çoğunlukla isim ve sıfatların aynı tamlanana bağlanması sonucu oluşan bir anlatım bozukluğudur.
Örnek: Özel ve kamu kuruluşlarına dilekçe verdi. (özel kuruluşa ve kamu kuruluşuna)
Hem belgisiz hem de işaret zamiri kullanılmış. (hem belgisiz zamir hem de işaret
zamiri)
Devrik ve fiil cümlesi kullandı yazılarında. (devrik cümle ve fiil cümlesi)



6. Bağlaç Yanlışları: Bağlaçlardan bazıları olumlu ve olumsuz yargıları birbirine bağlar.
Bu duruma uymayan kullanımlarda anlatım bozukluğu meydana gelir.
Örnek: Temiz havada dolaşmayı çok seviyor ancak bol bol yürüyor. (“Ancak” bağlacı
yanlış kullanılmıştır.)
Temiz havada dolaşmayı çok seviyor ancak fazla yürüyemiyor. (“Ancak” bağlacı doğru kullanılmıştır.)




Yorum Gönder


Benzer Yazılar


Teşbih (Benzetme): Aralarında benzerlik ilgisi kurulan varlık veya kavramlardan […]

ciz

Fabl; kahramanları çoğunlukla hayvanlardan seçilen, ders verme amacı güden, […]

ciz

İlk İslami ürünler; Kutadgu Bilig (11. yy.), Divan-ı Lügati’t […]

ciz

10.Sınıf Dil ve Anlatım dersi soru ve cevaplarıyla çalışma […]

ciz